نمونه دادخواست رفع تصرف و ممانعت از حق

نمونه دادخواست رفع تصرف و ممانعت از حق، در واقع یک فرم رسمی و قانونی است که با پر کردن آن، شما می توانید برای پس گرفتن مال و ملک تان از چنگ متصرفین غیرقانونی یا برای از بین بردن مانعی که جلوی استفاده تان از یک حق را گرفته، به دادگاه شکایت کنید. این دادخواست به شما کمک می کند تا حقوق ملکیت یا حق ارتفاقی تان را به صورت قانونی پس بگیرید.

فرض کنید سال ها برای خرید یک قطعه زمین یا یک آپارتمان زحمت کشیده اید و حالا یک روز صبح از خواب بیدار می شوید و می بینید کسی بدون اجازه وارد ملک شما شده و شروع به ساخت وساز کرده، یا راه عبورتان را از زمین کناری که سال ها از آن استفاده می کردید، بسته است. خب، در چنین شرایطی اولین چیزی که به ذهنتان می رسد این است که چطور جلوی این کار را بگیرید و حق تان را پس بگیرید، درست است؟ اینجا بحث نمونه دادخواست رفع تصرف و ممانعت از حق به میان می آید. این جور مسائل ملکی، واقعاً پیچیده و گاهی هم اعصاب خردکن هستند و اگر از جزئیات قانونی اش باخبر نباشید، ممکن است حسابی دچار دردسر شوید و حق تان ضایع شود.

خیلی وقت ها فکر می کنیم همین که سند ملک به ناممان هست، یعنی دیگر هیچ کس نمی تواند به آن دست بزند. اما واقعیت این است که مسائل حقوقی مربوط به املاک، ابعاد مختلفی دارد که شاید خیلی هایمان از آن بی خبر باشیم. برای همین، آشنایی با مفهوم تصرف عدوانی و ممانعت از حق و از همه مهم تر، نحوه تنظیم یک دادخواست قوی و استاندارد، می تواند مثل یک سپر دفاعی برای حفظ سرمایه و آرامش شما عمل کند. این مقاله دقیقاً برای همین نوشته شده؛ می خواهیم به زبان ساده و خودمانی، راه و چاه این دعاوی را به شما نشان دهیم تا بتوانید با آگاهی و اطمینان بیشتری، حقوق ملکیت خودتان را پیگیری کنید. پس بیایید با هم قدم به قدم این مسیر را طی کنیم و ببینیم چطور می شود با یک دادخواست درست وحسابی، جلوی متجاوزین به حق تان را گرفت.

مفاهیم و تفاوت های حقوقی اساسی

قبل از اینکه دست به کار تنظیم دادخواست شوید، خوب است یک آشنایی اولیه با مفاهیم حقوقی مربوطه پیدا کنید. این اصطلاحات ممکن است اولش کمی گیج کننده به نظر برسند، اما نگران نباشید، با هم آن ها را ساده می کنیم. این دعاوی همه شان در یک خانواده به اسم دعاوی تصرف قرار می گیرند و هدفشان هم مشخص است: برگرداندن وضعیت به قبل از تصرف یا ممانعت غیرقانونی.

تصرف عدوانی (Forcible Dispossession)

به زبان خودمانی، تصرف عدوانی یعنی یک نفر بدون اجازه شما و به زور یا مخفیانه، ملکتان را از چنگتان درآورده و خودش آن را تصرف کرده است. فرقی نمی کند این ملک یک آپارتمان باشد، یک قطعه زمین کشاورزی یا حتی یک مغازه. مهم این است که قبلاً دست شما بوده و حالا بدون رضایتتان، دیگری آن را گرفته است. ماده ۱۵۸ قانون آیین دادرسی مدنی هم تقریباً همین را می گوید: دعوای تصرف عدوانی عبارت است از: ادعای متصرف سابق مبنی بر اینکه دیگری بدون رضایت او مال غیرمنقول را از تصرف وی خارج کرده و اعاده تصرف خود را نسبت به آن مال درخواست می نماید.

برای اینکه بتوانید ادعای تصرف عدوانی را مطرح کنید، سه تا رکن اصلی لازم است:

1. سبق تصرف خواهان: یعنی قبل از اینکه مشکل پیش بیاید، ملک در تصرف شما بوده. لازم نیست حتماً سند مالکیت داشته باشید، همین که برای مدت معقولی در آن ملک فعالیت یا سکونت داشته اید، کافی است.
2. لحوق تصرف خوانده: یعنی بعد از تصرف شما، حالا طرف مقابل آن را گرفته و در تصرف خودش دارد.
3. عدوانی بودن تصرف: یعنی این تصرف بدون رضایت شما و به ناحق انجام شده است.

حالا تفاوت دعوای حقوقی و کیفری تصرف عدوانی چیست؟
خیلی مهم است که بدانید تصرف عدوانی هم می تواند جنبه حقوقی داشته باشد و هم کیفری. در دعوای حقوقی تصرف عدوانی، شما فقط می خواهید که ملک به حالت قبل برگردد و به تصرف شما اعاده شود. اینجا دادگاه کاری به مالکیت ندارد و فقط به سابقه ی تصرف شما نگاه می کند. یعنی حتی اگر سند ملک هم به نام شما نباشد (مثلاً مستأجر باشید یا با قولنامه عادی خریده باشید)، باز هم می توانید این دعوا را مطرح کنید. اما در دعوای کیفری تصرف عدوانی (که بر اساس ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی است)، باید ثابت کنید که طرف مقابل با سوءنیت و برای تصرف غیرقانونی، این کار را انجام داده و دادگاه علاوه بر اعاده تصرف، برای او مجازات حبس هم در نظر می گیرد. معمولاً دعوای حقوقی سریع تر و ساده تر به نتیجه می رسد چون نیاز به اثبات مالکیت یا سوءنیت ندارد.

ممانعت از حق (Prevention of Right)

ممانعت از حق کمی با تصرف عدوانی فرق دارد. در اینجا کسی ملک شما را به طور کامل تصرف نکرده، بلکه مانع استفاده شما از یک حق در ملک خودش یا ملک دیگری شده است. ماده ۱۵۹ قانون آیین دادرسی مدنی می گوید: دعوای ممانعت از حق عبارت است از: تقاضای کسی که در ملک دیگری دارای حق ارتفاق یا انتفاع است که صاحب ملک از اعمال حق او ممانعت کرده باشد.

مثلاً تصور کنید شما از قدیم الایام از یک راه خاص در زمین همسایه برای رسیدن به زمین خودتان استفاده می کردید (حق عبور) یا آب کشاورزی شما از زمین او رد می شده (حق مجرا)، حالا همسایه شما جلوی این کار را گرفته و مانع استفاده شما از این حق شده است. اینجا ملک تصرف نشده، اما شما نمی توانید از یک حق ثابت شده تان استفاده کنید.

ارکان دعوای ممانعت از حق هم شبیه تصرف عدوانی است، با این تفاوت که اینجا به جای تصرف روی حق تمرکز می کنیم:

1. وجود حق: باید ثابت کنید که شما یک حق قانونی (مثل حق عبور، حق مجرا، حق ارتفاق، حق شرب، حق انتفاع و…) روی ملک دیگری داشته اید. این حق می تواند ناشی از سند، قرارداد، یا حتی عرف دیرینه باشد.
2. ممانعت خوانده: طرف مقابل عملاً مانع استفاده شما از این حق شده است (مثلاً راه را بسته، آب را قطع کرده، و…).
3. اضرار به خواهان: این ممانعت باعث ضرر و زیان به شما شده است.

مزاحمت ملکی (Property Disturbance)

مزاحمت ملکی هم باز کمی متفاوت است. در اینجا نه ملکتان تصرف شده و نه از اعمال یک حق ثابت تان ممانعت شده، بلکه کسی با انجام عملی، آرامش و آسایش شما را در استفاده از ملکتان به هم زده است. مثلاً فرض کنید همسایه تان دائم آشغال هایش را نزدیک دیوار ملک شما می ریزد یا مدام صدای بلند ایجاد می کند که مانع استفاده عادی شما از ملک می شود. این فرد در ملک شما تصرفی ندارد و حتی جلوی حق مشخصی را هم نگرفته، اما با ایجاد مزاحمت، زندگی عادی شما را مختل کرده است. ماده ۱۶۰ قانون آیین دادرسی مدنی به این دعوا اشاره دارد و ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی هم می تواند شامل مزاحمت هایی شود که جنبه کیفری پیدا می کنند (مثل ایجاد سروصداهای عمدی و مستمر).

این دعاوی هرچند در جزئیات تفاوت دارند، اما همه به دنبال حمایت از متصرف یا صاحب حق هستند و فوریت خاصی در رسیدگی و اجرای احکامشان وجود دارد تا وضعیت سریع تر به حالت عادی برگردد.

تفاوت های کلیدی دعاوی تصرف، ممانعت از حق، خلع ید و تخلیه ید

حالا که با مفاهیم اصلی آشنا شدیم، اجازه بدهید تفاوت های این دعاوی را در یک نگاه مقایسه ای ببینیم تا بهتر متوجه شوید که در هر شرایطی، کدام دعوا مناسب شماست. انتخاب صحیح نوع دعوا در موفقیت پرونده شما نقش اساسی دارد، چون هر کدام شرایط، مدارک و روند رسیدگی خاص خودشان را دارند. فکر کنید می خواهید یک مسافرت بروید و کلی مقصد پیش روی شماست؛ اگر مقصد را درست انتخاب نکنید، هر چقدر هم خوب رانندگی کنید، به جای درستی نمی رسید!

ویژگی/نوع دعوا	تصرف عدوانی	ممانعت از حق	مزاحمت ملکی	خلع ید	تخلیه ید
هدف اصلی	بازگرداندن ملک از تصرف غیرقانونی	رفع مانع از اعمال یک حق (مثل عبور)	رفع ایجاد اخلال در استفاده از ملک	پس گرفتن ملک از متصرف بدون سند و اذن مالک	پس گرفتن ملک از مستأجر یا کسی که قراردادش تمام شده
نیاز به اثبات مالکیت؟	خیر (فقط سابقه تصرف)	خیر (فقط سابقه وجود حق)	خیر (فقط سابقه تصرف و مزاحمت)	بله (حتماً باید مالک رسمی باشید)	بله (مالکیت یا رابطه استیجاری)
وضعیت خوانده	ملک را به طور کامل متصرف شده	ملک را تصرف نکرده، اما مانع اعمال حق شده	ملک را تصرف نکرده، اما اخلال ایجاد کرده	ملک را متصرف شده، بدون اجازه و سند	ملک را متصرف است، اما قراردادش تمام شده
فوریت اجرای حکم	بله (حتی با تجدیدنظر)	بله (حتی با تجدیدنظر)	بله (حتی با تجدیدنظر)	خیر (بعد از قطعی شدن حکم)	خیر (بعد از قطعی شدن حکم)
مستندات اصلی	گواهی شهود، استشهادیه، قبوض، قولنامه	گواهی شهود، استشهادیه، سند، قرارداد	گواهی شهود، تصاویر، گزارش پلیس	سند رسمی مالکیت	سند مالکیت، قرارداد اجاره
مرجع رسیدگی	دادگاه حقوقی (و کیفری)	دادگاه حقوقی (و کیفری)	دادگاه حقوقی (و کیفری)	دادگاه حقوقی	شورای حل اختلاف یا دادگاه حقوقی

همانطور که می بینید، هر کدام از این دعاوی مسیر و قواعد خاص خودشان را دارند. اگر در انتخاب نوع دعوا شک دارید، بهتر است با یک وکیل متخصص ملکی مشورت کنید. این کار به شما کمک می کند تا از هدر رفتن وقت و انرژی جلوگیری کنید و از همان ابتدا مسیر درستی را در پیش بگیرید.

یک نکته خیلی مهم: در دعاوی تصرف (تصرف عدوانی، ممانعت از حق، مزاحمت ملکی)، دادگاه اصلاً به سند مالکیت رسیدگی نمی کند. یعنی شما لازم نیست ثابت کنید مالک ملک هستید، بلکه باید ثابت کنید که قبل از خوانده، شما متصرف بوده اید یا صاحب حق مورد نظر بوده اید. این موضوع سرعت رسیدگی به این پرونده ها را خیلی بیشتر می کند.

راهنمای تنظیم و پیگیری دادخواست رفع تصرف

خب، حالا که با مفاهیم آشنا شدیم، وقتش رسیده که برویم سراغ بخش عملی کار. تنظیم دادخواست رفع تصرف شاید در نگاه اول کاری سخت و پر از پیچیدگی به نظر برسد، اما اگر مراحلش را بدانید و با دقت پیش بروید، می توانید این کار را با موفقیت انجام دهید. یادتان باشد، دقت در اینجا حرف اول را می زند، چون کوچک ترین اشتباه می تواند روند پرونده را طولانی یا حتی مختل کند.

شرایط و مستندات لازم برای دادخواست رفع تصرف

قبل از اینکه قلم به دست بگیرید و دادخواست بنویسید، باید یک سری مدارک و مستندات را جمع آوری کنید. این مدارک، مثل پازلی هستند که کنار هم قرار می گیرند تا ادعای شما را در دادگاه ثابت کنند. در دعوای رفع تصرف عدوانی، مهم ترین چیزی که باید اثبات کنید، سابقه تصرف خودتان و عدوانی بودن تصرف خوانده است.

مدارک لازم شامل این ها می شود:

• مدارک اثبات سبق تصرف شما:
  • استشهادیه محلی: یک فرم که همسایه ها یا افراد مطلع محلی در آن شهادت می دهند که شما قبلاً متصرف ملک بوده اید.
  • قبوض آب، برق، گاز و تلفن: اگر این قبوض به نام شما یا مستأجر قبلی شما باشد و نشان دهد که در آن ملک زندگی یا فعالیت داشته اید، مدرک خوبی است.
  • قراردادهای اجاره یا صلح: اگر ملک را قبلاً اجاره داده بودید یا با کسی صلح کرده بودید، این قراردادها نشان دهنده تصرف سابق شماست.
  • مبایعه نامه عادی (قولنامه): حتی اگر سند رسمی هم نداشته باشید، یک قولنامه عادی می تواند اثبات کند که شما قصد تصرف و مالکیت داشته اید.
  • شهادت شهود: افرادی که مستقیماً شاهد تصرف سابق شما و تصرف عدوانی خوانده بوده اند.
• سند مالکیت (اختیاری ولی قوی): با اینکه در دعوای حقوقی تصرف عدوانی، اثبات مالکیت ضروری نیست، اما اگر سند رسمی دارید، آن را هم به دادخواست پیوست کنید. این کار حسابی ادعای شما را تقویت می کند و نشان می دهد که علاوه بر تصرف، شما مالک هم هستید.
• مدارک شناسایی: کپی کارت ملی و شناسنامه شما (خواهان) و اگر می دانید، مدارک شناسایی خوانده.
• نقشه ثبتی ملک، تصاویر و فیلم: اگر نقشه ای از ملک دارید یا توانسته اید از زمان تصرف عدوانی، عکس یا فیلمی تهیه کنید که نشان دهنده وضعیت قبل و بعد از تصرف باشد، حتماً ارائه دهید. این مدارک بصری خیلی به قاضی کمک می کند.
• اظهارنامه (در صورت وجود): اگر قبل از دادخواست، اظهارنامه ای برای خوانده ارسال کرده اید، کپی آن را هم پیوست کنید.

مراحل اقامه دعوا

حالا که مدارک را جمع آوری کردید، نوبت به اقامه دعوا و طی کردن مراحل قانونی می رسد:

1. مشاوره اولیه با وکیل متخصص: راستش را بخواهید، بهترین کار این است که قبل از هر اقدامی، با یک وکیل ملکی متخصص مشورت کنید. وکیل می تواند مدارک شما را بررسی کند، بهترین راهکار را پیشنهاد دهد و حتی در تنظیم دادخواست و پیگیری پرونده به شما کمک کند. گاهی اوقات، یک مشاوره کوتاه می تواند جلوی کلی دردسر و وقت کشی را بگیرد.
2. تنظیم دادخواست: دادخواست شما باید شامل این بخش ها باشد:
   • مشخصات خواهان: اسم و فامیل، نام پدر، شماره ملی، شغل و نشانی دقیق شما.
   • مشخصات خوانده: اسم و فامیل، نام پدر، شماره ملی، شغل و نشانی دقیق طرف مقابل (متصرف عدوانی).
   • وکیل (اگر دارید): مشخصات کامل وکیل شما.
   • خواسته: این بخش خیلی مهم است. باید دقیقاً بنویسید چه می خواهید. مثلاً: صدور حکم به رفع تصرف عدوانی از شش دانگ یک قطعه زمین/واحد آپارتمان با پلاک ثبتی… واقع در… به انضمام قلع و قمع مستحدثات (اگر ساخت وسازی انجام شده) و مطالبه اجرت المثل ایام تصرف (کرایه مدتی که ملک دست او بوده) و کلیه خسارات دادرسی (شامل هزینه وکیل، دادرسی و…).
   • دلایل و منضمات: همان مدارکی که بالاتر گفتیم، مثل کپی مصدق سند مالکیت/قولنامه، استشهادیه، کارت ملی، درخواست معاینه محلی و جلب نظر کارشناس، شهادت شهود و تصاویر.
   • شرح دادخواست: اینجا باید داستان را از اول تا آخر برای قاضی بنویسید. یعنی توضیح دهید که چطور و از چه زمانی ملک در تصرف شما بوده، خوانده چطور و از چه تاریخی آن را تصرف کرده، آیا قبلاً به او تذکر داده اید یا نه، و چه خساراتی به شما وارد شده است.
3. ثبت دادخواست: بعد از تنظیم، دادخواست را باید از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کنید.
4. پرداخت هزینه دادرسی: برای ثبت هر دادخواست، باید هزینه های مربوط به دادرسی را پرداخت کنید.
5. ارجاع به شعبه و تعیین وقت رسیدگی: بعد از ثبت، دادخواست شما به یکی از شعب دادگاه ارجاع داده می شود و وقت رسیدگی تعیین می گردد.
6. ابلاغ دادخواست و احضاریه به طرفین: دادگاه، دادخواست و احضاریه را از طریق سامانه ثنا به شما و خوانده ابلاغ می کند.
7. جلسه رسیدگی: در تاریخ مقرر، باید در دادگاه حاضر شوید. اینجا فرصت دارید دفاعیات خود را ارائه کنید، اگر شاهد دارید شهادتشان شنیده می شود و در صورت نیاز، قاضی دستور معاینه محلی یا جلب نظر کارشناس را می دهد.
8. صدور رأی دادگاه و ابلاغ آن: بعد از بررسی مدارک و شنیدن دفاعیات، قاضی رأی را صادر و به طرفین ابلاغ می کند.
9. اجرای حکم: یکی از مزایای مهم دعوای تصرف عدوانی این است که احکام آن فوراً قابل اجرا هستند (طبق ماده ۱۷۵ ق.آ.د.م). یعنی حتی اگر خوانده به حکم اعتراض کند و درخواست تجدیدنظر بدهد، این اعتراض مانع اجرای حکم نمی شود و شما می توانید بلافاصله پس از صدور حکم، برای اجرای آن اقدام کنید.

نکات مهم در دعوای رفع تصرف

چند نکته طلایی هست که اگر حواستان بهشان باشد، حسابی کارتان را جلو می اندازد:

• طرح دعوا توسط قائم مقام قانونی: لازم نیست حتماً خود مالک باشید تا بتوانید دادخواست بدهید. مثلاً اگر مستأجر ملک هستید و کسی آن را تصرف کرده، شما به عنوان متصرف قانونی می توانید دعوای رفع تصرف عدوانی را مطرح کنید. یا وکیل شما به نمایندگی از شما می تواند این کار را انجام دهد.
• درخواست صدور دستور موقت: اگر احساس می کنید ادامه تصرف عدوانی باعث خسارت های بیشتری به شما می شود (مثلاً متصرف در حال تخریب یا ساخت وساز غیرقانونی است)، می توانید همزمان با دادخواست، از دادگاه درخواست صدور دستور موقت کنید. این دستور، فوریت دارد و می تواند عملیات خوانده را فوراً متوقف کند. البته برای این کار، معمولاً باید یک تأمین (وثیقه) به دادگاه بسپارید.
• اهمیت اثبات سبق تصرف و عدوانی بودن تصرف: کلید موفقیت در این دعوا، اثبات همین دو مورد است. باید بتوانید به بهترین شکل نشان دهید که ملک قبلاً دست شما بوده و حالا طرف مقابل بدون اجازه و به ناحق آن را گرفته است.
• تصرف عدوانی در املاک مشاع: اگر ملک شما مشاع است و یکی از شرکا بیشتر از سهم خودش آن را تصرف کرده، باز هم می توانید دعوای رفع تصرف عدوانی را مطرح کنید. قانون در این مورد هم از شما حمایت می کند.

نمونه دادخواست رفع تصرف عدوانی (کامل و تفصیلی)

این یک نمونه کامل از دادخواست رفع تصرف عدوانی است که می توانید آن را با توجه به اطلاعات و شرایط پرونده خودتان ویرایش و تکمیل کنید. یادتان باشد که جزئیات دقیق و کامل، اهمیت بسیار زیادی دارد.

به نام خدا

عنوان: نمونه دادخواست رفع تصرف عدوانی و قلع و قمع مستحدثات و مطالبه اجرت المثل ایام تصرف

مشخصات خواهان:

• نام و نام خانوادگی: [نام و نام خانوادگی شما]
• نام پدر: [نام پدر شما]
• شماره ملی: [شماره ملی شما]
• شغل: [شغل شما]
• نشانی دقیق: [آدرس کامل پستی شما، شامل شهر، خیابان، کوچه، پلاک، واحد]
• شماره تماس: [شماره تلفن همراه شما]

مشخصات خوانده:

• نام و نام خانوادگی: [نام و نام خانوادگی متصرف عدوانی]
• نام پدر: [نام پدر متصرف عدوانی]
• شماره ملی: [شماره ملی متصرف عدوانی – در صورت اطلاع]
• شغل: [شغل متصرف عدوانی – در صورت اطلاع]
• نشانی دقیق: [آدرس کامل پستی متصرف عدوانی، شامل شهر، خیابان، کوچه، پلاک، واحد – در صورت اطلاع دقیق]

وکیل (در صورت وجود):

• نام و نام خانوادگی وکیل: [نام و نام خانوادگی وکیل شما]
• شماره پروانه: [شماره پروانه وکالت]
• نشانی دفتر: [آدرس دقیق دفتر وکیل]

خواسته:

تقاضای صدور حکم بر رفع تصرف عدوانی از شش دانگ یک قطعه [زمین/آپارتمان/مغازه/ویلا] با پلاک ثبتی [شماره پلاک فرعی و اصلی] بخش [شماره بخش ثبتی] واقع در [نشانی دقیق ملک مورد تصرف]، به انضمام قلع و قمع کلیه مستحدثات و اعیانی های احداثی توسط خوانده (در صورت وجود)، و مطالبه اجرت المثل ایام تصرف از تاریخ [تاریخ شروع تصرف عدوانی] تا زمان اجرای حکم، و همچنین پرداخت کلیه خسارات دادرسی شامل هزینه دادرسی، حق الوکاله وکیل، هزینه کارشناسی و معاینه محلی، در حق اینجانب خواهان.

دلایل و منضمات:

1. کپی مصدق [سند مالکیت/اجاره نامه/مبایعه نامه/قولنامه] شماره [شماره سند یا قرارداد] مورخ [تاریخ سند یا قرارداد]
2. کپی مصدق کارت ملی خواهان
3. استشهادیه محلی [تاریخ استشهادیه]
4. تقاضای معاینه محلی و جلب نظر کارشناس رسمی دادگستری
5. تصاویر و فیلم از ملک مورد تصرف (در صورت وجود و لزوم)
6. اظهارنامه شماره [شماره اظهارنامه] مورخ [تاریخ اظهارنامه] (در صورت وجود)
7. [سایر مدارک مرتبط که سبق تصرف شما یا عدوانی بودن تصرف را ثابت می کند]

شرح دادخواست:

ریاست محترم دادگاه عمومی حقوقی شهرستان [نام شهرستان دادگاه]

با سلام و احترام،

به استحضار عالی می رساند اینجانب [نام و نام خانوادگی خواهان]، به موجب [نوع مدرک: مثلاً سند مالکیت رسمی/قرارداد اجاره/مبایعه نامه عادی]، از تاریخ [تاریخ شروع تصرف خواهان] تا تاریخ [تاریخ شروع تصرف عدوانی خوانده]، به مدت [مدت زمان تصرف شما] سال/ماه، متصرف و بهره بردار از شش دانگ یک قطعه [زمین/آپارتمان/مغازه/ویلا] به مساحت تقریبی [مساحت ملک] متر مربع، دارای پلاک ثبتی [شماره پلاک فرعی و اصلی] بخش [شماره بخش ثبتی] واقع در [نشانی دقیق ملک] بوده ام و تمام اقدامات لازم برای استفاده از آن را انجام می داده ام. (در اینجا به تفصیل توضیح دهید که چگونه ملک در تصرف شما بوده است، مثلاً با ساخت وساز، کشت و زرع، سکونت، اجاره دادن، و…) .

متأسفانه، خوانده محترم آقای/خانم [نام و نام خانوادگی خوانده]، از تاریخ [تاریخ شروع تصرف عدوانی]، بدون هیچ گونه اذن و اجازه قانونی از جانب اینجانب و بدون وجود هرگونه قرارداد یا توافق قبلی، به صورت عدوانی و غیرقانونی اقدام به تصرف تمام یا بخشی از ملک مذکور نموده است. (در اینجا چگونگی و زمان شروع تصرف عدوانی توسط خوانده را با جزئیات شرح دهید؛ مثلاً با تخریب حصار، احداث بنا، دیوارکشی، قفل و زنجیر کردن، تغییر کاربری و…).

علی رغم تذکرات شفاهی و [در صورت وجود: ارسال اظهارنامه شماره … مورخ …] به خوانده، ایشان تاکنون از رفع تصرف عدوانی خودداری نموده و همچنان به تصرفات غاصبانه خود ادامه می دهد که این امر موجب ورود خسارات مادی و معنوی فراوانی به اینجانب گردیده است. لازم به ذکر است که ارزش اجرت المثل ایام تصرف (کرایه مدتی که ملک در تصرف خوانده بوده است) بر اساس عرف منطقه و نظر کارشناس رسمی دادگستری تعیین خواهد شد.

با توجه به مراتب فوق و مستند به مواد ۱۵۸ الی ۱۷۷ قانون آیین دادرسی مدنی و مواد ۳۰۸ و ۳۱۱ قانون مدنی، و با عنایت به دلایل و منضمات پیوستی، رسیدگی و صدور حکم به شرح خواسته فوق، مبنی بر رفع تصرف عدوانی از ملک، قلع و قمع مستحدثات (در صورت لزوم)، مطالبه اجرت المثل ایام تصرف و محکومیت خوانده به پرداخت کلیه خسارات دادرسی، از محضر محترم آن مقام عالی قضایی مورد استدعاست.

ضمناً، نظر به اینکه ادامه تصرفات خوانده موجب ورود خسارات بیشتر و غیرقابل جبران به ملک اینجانب می گردد، مستنداً به مواد ۳۱۰ و ۳۲۰ قانون آیین دادرسی مدنی، بدواً صدور دستور موقت مبنی بر توقف عملیات خوانده در ملک و جلوگیری از ادامه تصرف و تخریب، و اجرای آن پیش از ابلاغ به خوانده، نیز مورد تقاضا است.

با احترام مجدد،

نام و نام خانوادگی خواهان (یا وکیل خواهان)

تاریخ و امضاء

نکات کاربردی برای تکمیل بخش های مختلف دادخواست

• دقت در آدرس ها: حتماً آدرس خواهان و خوانده را با نهایت دقت بنویسید تا ابلاغ اوراق قضایی به درستی انجام شود.
• پلاک ثبتی دقیق: پلاک ثبتی (هم فرعی و هم اصلی) ملک را از سند یا استعلام ثبتی به دست آورید و دقیقاً وارد کنید. این مورد از اهمیت زیادی برخوردار است.
• شرح کامل تصرف: در بخش شرح دادخواست هر چقدر بتوانید جزئی تر و با استناد به زمان و مکان دقیق، اتفاقات را توضیح دهید، به قاضی در درک بهتر موضوع کمک می کنید.
• مدارک را مصدق کنید: کپی مدارک پیوست باید حتماً مصدق باشند، یعنی توسط دفترخانه اسناد رسمی یا دفاتر خدمات قضایی برابر اصل شده باشند.
• اجرت المثل ایام تصرف: برای مطالبه اجرت المثل، حتماً درخواست جلب نظر کارشناس را در دلایل و منضمات و خواسته خودتان قید کنید تا دادگاه برای تعیین میزان آن، کارشناس معرفی کند.
• دستور موقت: اگر واقعاً فوریت دارد، حتماً دستور موقت را درخواست کنید. این کار می تواند جلوی خسارات بیشتر را بگیرد.

راهنمای تنظیم و پیگیری دادخواست ممانعت از حق

خب، تا اینجا در مورد رفع تصرف عدوانی مفصل صحبت کردیم. حالا می رویم سراغ دعوای ممانعت از حق که همانطور که گفتیم، کمی متفاوت است. در اینجا، کسی ملکتان را نگرفته، اما مانع استفاده شما از یک حق ثابت تان شده است. تنظیم دادخواست ممانعت از حق هم قواعد خودش را دارد که با هم مرور می کنیم.

شرایط و مستندات لازم برای دادخواست ممانعت از حق

برای اینکه بتوانید دعوای ممانعت از حق را مطرح کنید، باید دو چیز اصلی را ثابت کنید: وجود حق شما (مثلاً حق عبور، حق مجرا، حق ارتفاق) و اقدام ممانعت کننده خوانده. مدارک لازم هم بیشتر روی همین دو محور می چرخند:

• مدارک اثبات وجود حق:
  • سند مالکیت: اگر حق شما، مثل حق ارتفاق، در سند مالکیت شما یا سند ملک مجاور قید شده باشد، این قوی ترین مدرک است.
  • قراردادها: اگر حق انتفاع یا حق دیگری بر اساس قراردادی به شما واگذار شده، کپی آن قرارداد را ارائه دهید.
  • تقسیم نامه: در املاک مشاعی که تقسیم شده اند، ممکن است حق ارتفاق یا عبور در تقسیم نامه قید شده باشد.
  • استشهادیه محلی و شهادت شهود: اگر حق شما بر اساس عرف دیرینه و استفاده طولانی مدت ایجاد شده، گواهی اهالی محل و شهود می تواند بسیار مفید باشد.
  • پرونده های ثبتی: گاهی اوقات اطلاعاتی در پرونده ثبتی ملک وجود دارد که وجود حق را تأیید می کند.
• مدارک اثبات عمل ممانعت کننده:
  • تصاویر و فیلم: عکس و فیلم از مانعی که خوانده ایجاد کرده (مثل دیوارکشی، مسدود کردن مسیر آب یا عبور، و…).
  • گزارش پلیس یا کلانتری: اگر قبلاً بابت ممانعت، به پلیس مراجعه کرده اید و گزارشی تنظیم شده، آن را پیوست کنید.
  • شهادت شهود: افرادی که مستقیماً شاهد اقدام ممانعت کننده خوانده بوده اند.
  • اظهارنامه: اگر قبلاً با ارسال اظهارنامه به خوانده تذکر داده اید.
• مدارک شناسایی: کپی کارت ملی و شناسنامه خواهان و خوانده.

مراحل اقامه دعوا

راستش را بخواهید، مراحل اقامه دعوای ممانعت از حق، تقریباً کاملاً مشابه مراحل اقامه دعوای رفع تصرف است که در بخش دوم مفصل توضیح دادیم. یعنی باید همان مسیر مشاوره، تنظیم دادخواست، ثبت در دفاتر خدمات قضایی، پرداخت هزینه، ارجاع به شعبه، ابلاغ، جلسه رسیدگی، صدور رأی و اجرای حکم را طی کنید.

تنها تفاوت عمده این است که در هر مرحله، به جای تمرکز بر تصرف، روی وجود حق و اقدام ممانعت کننده خوانده تأکید می شود و مدارک شما نیز باید حول همین محور باشد. یعنی دادگاه به جای اینکه بررسی کند چه کسی ملک را در تصرف دارد، بررسی می کند که آیا شما حقی داشته اید و آیا طرف مقابل مانع اعمال آن شده است.

نکات مهم در دعوای ممانعت از حق

باز هم چند نکته مهم که دانستنش برایتان مفید خواهد بود:

• تمرکز بر اثبات وجود حق: این مهم ترین بخش کار است. باید به وضوح و با مدارک قوی نشان دهید که حقی برای شما وجود داشته است. اگر این بخش را نتوانید ثابت کنید، بقیه مراحل بی فایده خواهد بود.
• درخواست اعاده وضع به حال سابق: در دعوای ممانعت از حق، معمولاً شما از دادگاه می خواهید که حکم به اعاده وضع به حال سابق دهد. یعنی هر مانعی که ایجاد شده، برداشته شود و حق شما دوباره قابل اعمال باشد.
• بررسی ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی: گاهی اوقات، اقدام ممانعت کننده خوانده می تواند جنبه کیفری هم داشته باشد و بر اساس ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی مورد پیگرد قرار گیرد. مثلاً اگر با ایجاد دیوارکشی یا تغییر مسیر، عمداً مانع حق مجرای شما شده باشد. در این موارد می توانید همزمان یا جداگانه، شکایت کیفری را هم مطرح کنید.
• دستور موقت: همانند دعوای رفع تصرف، در اینجا هم اگر ادامه ممانعت باعث خسارت جدی به شما می شود، می توانید درخواست صدور دستور موقت را از دادگاه کنید تا اقدام ممانعت کننده فوراً متوقف شود.

با رعایت این نکات و دقت در تهیه مدارک، می توانید با اطمینان بیشتری دعوای ممانعت از حق را پیگیری کرده و به نتیجه مطلوب برسید.

نمونه دادخواست ممانعت از حق (کامل و تفصیلی)

اینجا یک نمونه کامل از دادخواست ممانعت از حق را برایتان آورده ایم. این نمونه برای ممانعت از حق عبور تنظیم شده، اما می توانید آن را با توجه به نوع حق مورد ممانعت (مثل حق مجرا، حق ارتفاق و…) و جزئیات پرونده خودتان تغییر دهید.

به نام خدا

عنوان: نمونه دادخواست رفع ممانعت از حق عبور (یا حق مجرا/ارتفاق)

مشخصات خواهان:

• نام و نام خانوادگی: [نام و نام خانوادگی شما]
• نام پدر: [نام پدر شما]
• شماره ملی: [شماره ملی شما]
• شغل: [شغل شما]
• نشانی دقیق: [آدرس کامل پستی شما، شامل شهر، خیابان، کوچه، پلاک، واحد]
• شماره تماس: [شماره تلفن همراه شما]

مشخصات خوانده:

• نام و نام خانوادگی: [نام و نام خانوادگی ممانعت کننده]
• نام پدر: [نام پدر ممانعت کننده]
• شماره ملی: [شماره ملی ممانعت کننده – در صورت اطلاع]
• شغل: [شغل ممانعت کننده – در صورت اطلاع]
• نشانی دقیق: [آدرس کامل پستی ممانعت کننده، شامل شهر، خیابان، کوچه، پلاک، واحد – در صورت اطلاع دقیق]

وکیل (در صورت وجود):

• نام و نام خانوادگی وکیل: [نام و نام خانوادگی وکیل شما]
• شماره پروانه: [شماره پروانه وکالت]
• نشانی دفتر: [آدرس دقیق دفتر وکیل]

خواسته:

تقاضای صدور حکم بر رفع ممانعت از حق عبور (یا حق مجرا/حق ارتفاق) خواهان از ملک خوانده به پلاک ثبتی [شماره پلاک فرعی و اصلی] بخش [شماره بخش ثبتی] واقع در [نشانی دقیق ملک مورد ممانعت]، به انضمام اعاده وضع به حال سابق و از بین بردن کلیه موانع ایجاد شده توسط خوانده، و مطالبه کلیه خسارات دادرسی شامل هزینه دادرسی، حق الوکاله وکیل، هزینه کارشناسی و معاینه محلی، در حق اینجانب خواهان.

دلایل و منضمات:

1. کپی مصدق [سند مالکیت خواهان/سند مالکیت خوانده/قرارداد/تقسیم نامه] شماره [شماره سند یا قرارداد] مورخ [تاریخ سند یا قرارداد] که مثبت حق می باشد.
2. کپی مصدق کارت ملی خواهان
3. استشهادیه محلی [تاریخ استشهادیه]
4. تقاضای معاینه محلی و جلب نظر کارشناس رسمی دادگستری
5. تصاویر و فیلم از محل ممانعت و موانع ایجاد شده (در صورت وجود و لزوم)
6. اظهارنامه شماره [شماره اظهارنامه] مورخ [تاریخ اظهارنامه] (در صورت وجود)
7. [سایر مدارک مرتبط که وجود حق شما و اقدام ممانعت کننده را ثابت می کند]

شرح دادخواست:

ریاست محترم دادگاه عمومی حقوقی شهرستان [نام شهرستان دادگاه]

با سلام و احترام،

به استحضار عالی می رساند اینجانب [نام و نام خانوادگی خواهان]، به موجب [نوع مدرک: مثلاً سند رسمی مالکیت/عرف دیرینه و استفاده طولانی مدت اهالی/قرارداد]، دارای حق عبور (یا حق مجرا/حق ارتفاق) از ملک مجاور، متعلق به خوانده محترم آقای/خانم [نام و نام خانوادگی خوانده]، به پلاک ثبتی [شماره پلاک فرعی و اصلی] بخش [شماره بخش ثبتی] واقع در [نشانی دقیق ملک خوانده] می باشم. (در اینجا به تفصیل توضیح دهید که چگونه این حق برای شما ایجاد شده است؛ مثلاً از سالیان دور برای دسترسی به ملک خودتان از این مسیر عبور می کرده اید و تمامی اهالی محل نیز بر این موضوع واقف هستند، یا این حق در سند ملک شما/خوانده قید شده است و…). این حق عبور برای اینجانب جهت [هدف از استفاده از حق، مثلاً دسترسی به ملک کشاورزی/مسکونی خود] ضروری و حیاتی است و سالیان متمادی بدون هیچ مانعی از آن بهره مند بوده ام.

متأسفانه، خوانده محترم از تاریخ [تاریخ شروع ممانعت]، بدون هیچ گونه دلیل موجه قانونی و برخلاف حقوق ثابت و مکتسبه اینجانب، اقدام به ممانعت از حق عبور اینجانب نموده است. ایشان با [توصیف دقیق اقدام ممانعت کننده: مثلاً با دیوارکشی در مسیر عبور، قرار دادن مانع فیزیکی، بستن دروازه یا تغییر مسیر جریان آب]، عملاً دسترسی و استفاده اینجانب از حق عبور/مجرا/ارتفاق مذکور را مسدود کرده است. (در اینجا چگونگی و زمان شروع ممانعت را با جزئیات شرح دهید و اگر قبلاً تذکر شفاهی یا اظهارنامه داده اید، به آن اشاره کنید).

این اقدام خوانده موجب ورود خسارات و اضرار فراوان به اینجانب گردیده است؛ به عنوان مثال، [شرح خسارات وارده: مثلاً عدم امکان دسترسی به زمین کشاورزی و آسیب به محصولات، یا ایجاد مشکلات در تأمین آب ملک].

با توجه به مراتب فوق و مستند به ماده ۱۵۹ و سایر مواد مرتبط قانون آیین دادرسی مدنی، و با عنایت به دلایل و منضمات پیوستی، رسیدگی و صدور حکم به شرح خواسته فوق، مبنی بر رفع ممانعت از حق عبور/مجرا/ارتفاق اینجانب، اعاده وضع به حال سابق (از بین بردن موانع ایجاد شده) و محکومیت خوانده به پرداخت کلیه خسارات دادرسی، از محضر محترم آن مقام عالی قضایی مورد استدعاست.

ضمناً، نظر به اینکه ادامه ممانعت از حق مذکور موجب ورود خسارات بیشتر و غیرقابل جبران به اینجانب می گردد، مستنداً به مواد ۳۱۰ و ۳۲۰ قانون آیین دادرسی مدنی، بدواً صدور دستور موقت مبنی بر رفع فوری ممانعت و اعاده وضع به حال سابق، و اجرای آن پیش از ابلاغ به خوانده، نیز مورد تقاضا است.

با احترام مجدد،

نام و نام خانوادگی خواهان (یا وکیل خواهان)

تاریخ و امضاء

نکات کاربردی برای تکمیل بخش های مختلف دادخواست

• معرفی دقیق حق: در بخش شرح دادخواست، حتماً نوع حق خود (عبور، مجرا، ارتفاق و…) را به وضوح بیان کرده و منشأ قانونی یا عرفی آن را توضیح دهید. هر چه این بخش قوی تر باشد، دادگاه راحت تر به شما حق می دهد.
• توصیف ممانعت: دقیقاً بنویسید خوانده چه عملی انجام داده که مانع حق شما شده است (مثلاً دیوارکشی کرده، در را قفل کرده، مسیر آب را عوض کرده و…).
• اثبات اضرار: نشان دهید که این ممانعت چه ضرر و زیانی به شما وارد کرده است. این بخش به قاضی کمک می کند تا فوریت و اهمیت رسیدگی به پرونده را درک کند.
• مدارک مستدل: کپی سند مالکیت یا هر مدرک دیگری که حق شما را ثابت می کند (مثلاً یک تقسیم نامه قدیمی یا حتی شهادت نامه معتبر) را حتماً پیوست کنید و در دادخواست به آن ها اشاره نمایید.
• درخواست اعاده وضع به حال سابق: حتماً در بخش خواسته، این مورد را قید کنید تا دادگاه حکم به برگرداندن وضعیت به قبل از ممانعت دهد.

نتیجه گیری

در دنیای امروز که ارزش املاک و مستغلات سر به فلک کشیده و اختلافات ملکی کم نیست، داشتن آگاهی حقوقی مثل یک گنج است. همانطور که با هم دیدیم، دعاوی مثل رفع تصرف عدوانی یا ممانعت از حق، هرچند در نگاه اول پیچیده به نظر می رسند، اما با شناخت صحیح مفاهیم، جمع آوری مدارک لازم و تنظیم یک دادخواست قوی و استاندارد، می توانید به راحتی از حق خود دفاع کنید. یادتان باشد که قانون برای حمایت از شماست، به شرطی که مسیر درست را بلد باشید.

راستش را بخواهید، این دعاوی به دلیل فوریت و حساسیت شان، نیاز به دقت و ظرافت خاصی دارند. هر جزء از دادخواست، از مشخصات طرفین گرفته تا شرح واقعه و دلایل و منضمات، نقش حیاتی در موفقیت پرونده شما ایفا می کند. به قول معروف، کار را به کاردان بسپارید. با توجه به پیچیدگی های حقوقی و ریزه کاری هایی که ممکن است از چشم شما پنهان بماند، بهترین کار این است که حتماً با یک وکیل متخصص ملکی مشورت کنید. یک وکیل کاربلد، نه تنها در تنظیم دادخواست و جمع آوری مدارک به شما کمک می کند، بلکه در تمام مراحل دادرسی، از جلسه اول دادگاه تا اجرای حکم، همراه و راهنمای شما خواهد بود تا در نهایت به هدف اصلی تان یعنی بازپس گیری حق تان برسید و خیال تان از بابت اموالتان راحت شود.